Astronomie en Fotografie -- Edwin Mathlener

 


Dit is geen website over astrofotografie, al zul je zeker ook foto's van de sterrenhemel kunnen aantreffen. Sterrenkunde en fotografie zijn twee grote hobby's van mij en reeds sinds 1994 maak ik websites over sterrenkunde en zet ik regelmatig fotopagina's on-line. Met deze persoonlijke website wil ik al die eerdere initiatieven enigszins 'overkoepelen'. 

Eclips 2006

Astronomie

Sinds mijn kindertijd ben ik in sterrenkunde geïnteresseerd. Als tiener werd ik lid van de Jongerenwerkgroep voor Sterrenkunde (JWG) en de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde (KNVWS). Na de middelbare school heb ik sterrenkunde gestudeerd in Utrecht. Na afronding van deze studie, in 1988, ben ik niet doorgegaan als wetenschapper, maar ben ik -- na een klein intermezzo als leraar -- gaan werken bij een wetenschappelijke uitgeverij. Daar heb ik diverse technische functies gehad en van 1998 tot eind 2009 ben ik daar vooral betrokken geweest bij de ontwikkeling en implementatie van webapplicaties.

Parallel aan mijn studie en werk ben ik altijd actief geweest met het organiseren van sterrenkundige activiteiten en het populariseren van sterrenkunde. Ik ben bestuurlijk actief geweest in JWG, KNVWS, Stichting 'De Koepel', Stichting Universum en Sonnenborgh - museum & sterrenwacht.

Vanaf 1 december 2009 tot 31 december 2013 was ik in dienst van Stichting 'De Koepel', een informatiecentrum over sterrenkunde, weerkunde en ruimte-onderzoek. Tot en met mei 2012 was ik directeur van deze stichting. In het voorjaar van 2012 besloten 'De Koepel' en Sonnenborgh - museum & sterrenwacht om nauwer samen te gaan werken en als eerste stap de beide kantoren in elkaar te schuiven. Als onderdeel van deze reorganisatie trad ik terug als directeur maar bleef in dienst als Manager Publicaties. Van eind 2012 tot eind 2013 was ik hoofdredacteur van Zenit (een functie die ik in 1993-1996 ook al eens vervulde). Daarnaast was ik mede-samensteller van de Sterrengids (sinds 2011) en Sterren & Planeten (sinds 1993).

Helaas heeft het bestuur van Stichting 'De Koepel' moeten besluiten om de activiteiten van de stichting per 1 januari 2014 te staken. Het uitgeven van Zenit en Sterrengids is overgenomen door Stip Media in Alkmaar. Omdat het financieel niet haalbaar was om mij mee over te nemen, eindigde hiermee mijn redacteurschap van Zenit na ruim 25 jaar. Wel blijf ik betrokken bij de samenstelling van Sterrengids 2015 (uitgegeven door Stip Media) en Sterren & Planeten 2015 (uitgegeven door Stichting Universum).

Begin april 2014 ben ik opnieuw begonnen bij de wetenschappelijke uitgeverij waar ik vroeger werkte en sterrenkunde is nu voor mij weer een ontspannende nevenactiviteit.

Ik ben al heel lang actief als vrijwilliger van Sonnenborgh. Vanwege alle andere drukke werkzaamheden stond dat wel een tijdje op een zacht pitje, maar sinds najaar 2013 doe ik weer vaker rondleidingen.

Sterrenkundige websites

Ik onderhoud de volgende sterrenkundige websites, die ook door mij zijn ontworpen:
Zonsverduisteringbutton     sterrenkijkerbutton
Daarnaast was ik tot eind 2013 verantwoordelijk voor de websites van Zenit en 'De Koepel', die ook door mij waren ontworpen. In het verleden heb ik diverse andere thematische websites ontworpen, o.a. voor Teleac, die inmiddels niet meer bestaan.

Lezingen

Ik geef af en toe lezingen over de volgende onderwerpen voor sterrenkundige verenigingen en publiekssterrenwachten:
  • Sterren en sterevolutie
  • Supernovae
  • Het kleurrijke heelal van de Hubble-ruimtetelescoop
  • De toekomst van ons zonnestelsel
  • Grote optische telescopen
  • De zon
  • Kosmische raadselen
  • en evt. andere onderwerpen in overleg.
Zie de samenvattingen van de lezingen voor een indruk van de inhoud. Vroeger werden deze voordrachten vooral geïllustreerd met dia's maar tegenwoordig is dat natuurlijk een presentatie vanaf de computer. Ik breng zelf een laptop mee, maar de ontvangende organisatie moet zorgen voor videoprojectie-apparatuur.
Organisaties die interesse hebben in een lezing, kunnen per e-mail contact met mij opnemen:
info at edwinmathlener.nl.
Mijn kijker

Zelf waarnemen

Ik ben niet heel erg actief als waarnemend amateurastronoom. Ik werk wel vaak met telescopen, maar dat is meestal op Sterrenwacht Sonnenborgh, om anderen een blik op de hemel te laten werpen. Toch heb ik in 2003 een computergestuurde 20 cm Schmidt-Cassegrain telescoop van het merk Celestron gekocht. Deze Nexstar 8 is een compacte maar krachtige telescoop die goed mee te nemen is tijdens vakanties, als je eens wilt ontsnappen aan de randstedelijke  lichtvervuiling. De computerbesturing maakt het mogelijk om in korte tijd veel deep-sky objecten te bekijken die vanuit mijn woonplaats niet meer te zien zijn. De lichte montering is minder geschikt voor astrofotografie, maar deze kijker is dan ook in de eerste plaats bedoeld om lekker te kunnen kijken.

Helaas is deze kijker in het najaar van 2008 bij een verkeersongeval zwaar beschadigd. De montering is daarbij in stukken gebroken en was niet te herstellen. De licht gebutste kijkerbuis is optisch echter nog in redelijke staat. Deze staat nu op een Celestron CG5 Goto montering, die ik tweedehands heb gekocht. Zo heb ik de functionaliteit weer terug van mijn eerdere systeem, maar deze nieuwe montering is ook beter geschikt voor fotografie. Op deze montering past ook mijn 100 mm F/6 refractor van TS en een 66 mm F/6 apochromatische refractor van William Optics; niet allemaal tegelijk, maar om beurten in dezelfde "zwaluwstaart"-bevestiging van de montering. De 100 mm refractor is een heel mooi instrument voor maan en planeten. De kleine apo past ook goed op een fotostatief en is vooral bedoeld als kleine reiskijker. Daarnaast ben ik ook nog steeds in het bezit van een 100 mm Newton van Vixen, op een redelijk zware parallactische montering op zuil, die ik ooit als middelbare scholier bij elkaar gespaard heb. Die Newton gebruik ik op het moment niet meer, maar de 100 mm refractor staat nu op de Vixen montering. Al bij al best een kijkerpark voor iemand die zegt niet zo veel zelf te kijken...

Planetoïde

Op 16 juli 2011 maakte de Internationale Astronomische Unie tot mijn verrassing bekend dat planetoïde 10977 voortaan Mathlener heet. De planetoïde is ontdekt door het Nederlandse astronomenechtpaar Ingrid van Houten-Groeneveld en (wijlen) Cees van Houten, op fotografische platen gemaakt door de in 2011 overleden Nederlands-Amerikaanse astronoom Tom Gehrels. Hij cirkelt tussen de banen van Mars en Jupiter om de zon.
Meer gegevens over deze planetoïde.
Lijst van alle 'Nederlandse' planetoïden.
       

Fotografie

Ik fotografeer vooral tijdens vakantiereizen, en sinds 2002 maak ik daar vaak een website van. Met de scanner moet ik mij nog door mijn oude diacollectie heenwerken om representatieve foto's van eerdere reizen, o.a. naar Amerika, toe te voegen aan deze site. Door tijdgebrek heb ik lang geen fotopagina's gemaakt, maar onlangs (maart 2014) heb ik alsnog wat trips uit 2008-2010 toegevoegd. Deze nieuwe pagina's zijn hieronder gemarkeerd met *.

De volgende fotopagina's beschikbaar:
Deze fotopagina's zijn op verschillende manieren gemaakt. Aanvankelijk gebruikte ik een webexportfunctie van Photoshop en maakte die pagina's met de hand mooier. Later deed ik dit met iPhoto en iWeb van Apple, maar iWeb wordt niet meer ondersteund. Nu gebruik ik de webexportfunctie van Lightroom.

Hoe het begon

Als achtjarige kreeg ik van mijn vader mijn eerste fototoestel: een vooroorlogse, houten 'box' waarmee ik mijn eerste vakantiefoto’s maakte en die aan het begin stond van mijn tweede  levenslange hobby. Al snel volgde een, voor die tijd, moderne compactcamera, en als zestienjarige kreeg ik mijn eerste echte spiegelreflexcamera, een robuuste Praktica STL2. In deze tijd experimenteerde ik ook een beetje met zwartwitfotografie en het zelf ontwikkelen en afdrukken in de donkere kamer. Dit was vooral ingegeven door pogingen om astrofoto's te maken. Maar liever werkte ik in kleur en omdat vooral het afdrukken van kleurenfoto's in die tijd nog erg duur was, wist ik de hele familie zo ver te krijgen om voortaan dia's te maken, en er werd dus al snel een diaprojector aangeschaft. Ik ben dia's blijven maken, tot ik begin 2006 geheel ben overgestapt op digitale fotografie.

Camera's

Serieuze fotografie begon voor mij met de eerder genoemde Praktica. Omdat je bij het maken van dia's achteraf geen controle meer hebt over de beelduitsnede, voelde ik na enkele jaren de behoefte om mijn eerste standaardzoomlens aan te schaffen. Op advies van een bevriende, ervaren fotoamateur werd dit een zeer compacte 35-70 mm Tamronlens met wisselvatting. Die wisselvatting maakte het enkele jaren later mogelijk om deze mooie lens op een Pentax ME Super reflexbody te schroeven. Met deze zeer compacte set heb ik lange tijd gewerkt, totdat deze in 1996 uit mijn auto werd gestolen. Was dat niet gebeurd, dan had ik er waarschijnlijk nog mee gefotografeerd...

In de jaren negentig kwamen de spiegelreflexcamera's met automatische scherpstelling op. Ik was wel geïnteresseerd, maar vond ze veel te log en te zwaar. Maar na de verdwijning van de ME Super moest er toch wat nieuws komen. In 1997 volgde opnieuw een Pentax, dit keer een MZ-5, die binnen een jaar vanwege een mankement werd ingeruild voor een MZ-5n. Net als de ME-serie is ook de MZ-serie van Pentax mooi compact, wat ik altijd erg prettig vind voor een spiegelreflexcamera die mee moet kunnen in de handbagage en makkelijk draagbaar moet zijn tijdens lange wandelingen.

Als enthousiast Mac-gebruiker en Photoshopper was ik altijd al benieuwd naar digitale fotografie, maar vond dit aanvankelijk veel te duur. In 2002 schafte ik een digitale compactcamera aan van HP, maar vond deze al snel te traag. In 2004 kocht ik een Nikon Coolpix 5200, waarmee ik erg graag fotografeerde. Deze camera heeft veel creatieve mogelijkheden en past toch nog in je binnenzak. Maar het is geen spiegelreflex... Een reis naar Egypte om de zonsverduistering te zien, was daarom de aanleiding om begin 2006 een digitale spiegelreflexcamera aan te schaffen: de populaire Canon EOS 350D. Digitale reflexen waren aanvankelijk groot en log, maar dit model deed mij weer denken aan de compacte Pentax modellen waarmee ik voorheen graag werkte.

Inmiddels zijn er diverse mooie nieuwe modellen op de markt, met meer pixels en minder ruis bij langere belichting, en in 2012 heb ik een nieuwe body aangeschaft: de Canon EOS 600D. Ik heb ook even de 60D overwogen, die wordt aanbevolen voor de meer ervaren amateurfotograaf, maar ik vind de lichtere uitvoering van de 600D wel prettig en deze biedt alle 'features' die ik nodig heb. En valt hij bij een bergwandeling in een ravijn, dan is de schade minder groot... Wel valt me op dat de 600D wat minder robuust lijkt te zijn uitgevoerd dan de 350D: de klepjes die de SD-kaart en de batterij afdekken zijn aanzienlijk slapper.

Meestal gebruik ik een Canon 17-85 mm zoomobjectief en soms een 75-300 telezoom van Canon. Aanvankelijk schoot ik met de 350D veel foto's in jpeg-formaat, maar al snel ben ik overgestapt op het schieten in RAW-formaat, waarmee je achteraf nog veel meer kunt doen. Ik beheer en bewerk deze opnames in Adobe Lightroom.

Sinds een paar jaar fotografeer ik ook steeds vaker met mijn iPhone. De camera van deze iPhone 4 kan technisch niet op tegen mijn andere camera's maar ik heb hem wel altijd bij me en de resultaten zijn vaak verrassend goed. Geen reden dus om over te stappen op een nieuwer model. In mijn recent aangeschafte iPad zit een betere camera, maar wie met zo'n ding fotografeert in de openbare ruimte staat natuurlijk volkomen voor paal...

Onderwerpen

Ik weet niet of ik mij wel een 'echte' amateurfotograaf mag noemen. Ik sleep mijn grote camera niet overal mee naartoe en ben er niet dag en nacht mee bezig. Maar tijdens uitstapjes in de natuur en tijdens vakanties mag ik mij graag uitleven. Terugkijkend op ruim 40 jaar fotograferen zie ik dat het zwaartepunt ligt bij landschapsfotografie (inc. stedelijke landschappen), afgewisseld met pogingen tot natuurfotografie en macrofotografie. Mensen fotograferen doe ik graag als ze ergens mee bezig zijn, dus bij gelegenheid doe ik zo een beetje aan reportagefotografie. En natuurlijk richt ik mijn camera ook af en toe op de sterrenhemel.

Sterren boven de Sahara
Sterren boven de Sahara. Klik hier voor grotere versie.

Reacties op deze site kunt u sturen naar info at edwinmathlener.nl.
Volg mij op Twitter: @edwinmathlener.

Laatste bewerking op 5 april 2014.

© 2006-2014 Edwin Mathlener. Gehele of gedeeltelijke overneming van tekst en beeld uit deze website mag uitsluitend geschieden met uitdrukkelijke toestemming van de maker.